Καρκίνος Ορθού

Τι είναι το ορθό

Το ορθό είναι το τελευταίο τμήμα του παχέος εντέρου πριν αυτό καταλήξει στον πρωκτό. Βρίσκεται μέσα στην πύελο, ανάμεσα στα κόκκαλα της λεκάνης. Το ορθό έχει μήκος γύρω στα 12cm και έχει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της κένωσης του εντέρου. Τα τελευταία ελάχιστα εκατοστά του ορθού περιβάλλονται από τους σφικτήρες που ελέγχουν την εγκράτεια του εντέρου.

Γιατί ο καρκίνος του ορθού είναι διαφορετικός από τον καρκίνο του παχέος εντέρου;

Αν και το ορθό αποτελεί τμήμα του παχέος εντέρου, ο καρκίνος του ορθού έχει μερικές σημαντικές διαφορές από τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Πρόκειται για διαφορές στον τρόπο με τον οποίο ο καρκίνος του ορθού εξελίσσεται και υποτροπιάζει. Αντίστοιχα, η χειρουργική καρκίνου του ορθού χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη τεχνική δυσκολία. Τέλος, σε κάποιες περιπτώσεις η χειρουργική του καρκίνου του ορθού οδηγεί στο σχηματισμό προσωρινής ή μόνιμης στομίας (έξοδος των κοπράνων σε ένα σάκο στο πλάι της κοιλιάς) γεγονός που φυσικά απασχολεί ιδιαίτερα τον ασθενή και το περιβάλλον του.

Σε τι έχει αλλάξει ο τρόπος χειρουργικής του καρκίνου του ορθού;

Το μεγάλο πρόβλημα με τον καρκίνο του ορθού ήταν ανέκαθεν οι “τοπικές υποτροπές”. Αυτό σημαίνει ότι ενώ ο χειρουργός είχε την εντύπωση ότι είχε αφαιρέσει όλο τον όγκο και τους λεμφαδένες του εντέρου, στην πραγματικότητα, κύτταρα ή μικρά κομμάτια όγκου είχαν παραμείνει στο σώμα και αναπτύσσονταν μετά την επέμβαση. Μέχρι τη δεκαετία του 1990, το ποσοστό ασθενών στους οποίους ο καρκίνος υποτροπίαζε έφθανε το 30-40% (δηλαδή ένας στους τρεις). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μειώνεται ιδιαίτερα η διάρκεια αλλά και να χειροτερεύει πολύ η ποιότητα ζωής. Με τις μελέτες του RJ Heald από το Basingstoke (North Hampshire) διαπιστώθηκε ότι με την κατάλληλη χειρουργική τεχνική, το ποσοστό τοπικής υποτροπής μπορεί να μειωθεί και κάτω από το 10%. Η τεχνική χαρακτηρίστηκε ως μια από τις μεγαλύτερες προόδους της εγχειρητικής και ονομάζεται Χαμηλή Πρόσθια Εκτομή με Ολική Εκτομή του Μεσο-ορθού (LAR-TME).

Πότε χρειάζεται να ακτινοβοληθεί ο καρκίνος του ορθού;

Μετά από αρκετές μελέτες και δοκιμές φαίνεται να σταθεροποιούνται οι ενδείξεις για τη χρήση ακτινοθεραπείας στον καρκίνο του ορθού. Η ακτινοθεραπεία έχει ουσιαστικό ρόλο όταν δοθεί πριν το χειρουργείο και σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία. Δεν είναι όλοι οι ασθενείς υποψήφιοι για την προεγχειρητική (neo-adjuvant) θεραπεία. Ο χειρουργός σε συνεργασία με το ογκολογικό συμβούλιο αποφασίζει να συστήσει προ-εγχειρητική χήμειο-ακτινοθεραπεία κυρίως σε ασθενείς που υπολογίζει ότι η επέμβαση δεν θα είναι εύκολα θεραπευτική. Εάν σύμφωνα με τα στοιχεία της προεγχειρητικής σταδιοποίησης ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί με ασφάλεια, η ακτινοβολία δεν είναι απαραίτητη.

Μπορεί ένας καρκίνος ορθού να αντιμετωπισθεί συντηρητικά;

Τα λίγα τελευταία χρόνια έχουν ανακοινωθεί ενθαρυντικά αποτελέσματα από την αντιμετώπιση αρχικών σταδίων καρκίνου ορθού με χρήση συνδυασμού χήμειο-ακτινοθεραπείας και απλών χειρουργικών επεμβάσεων (τοπικές εκτομές). Ιδιαίτερη σημασία έχει σε αυτές τις περιπτώσεις η προσεκτική μελέτη πριν τη λήψη αποφάσεων αλλά και η καλή ενημέρωση του ασθενούς. Η συντηρητική αντιμετώπιση του καρκίνου του ορθού απαιτεί την άριστη συνεργασία ιατρού και ασθενούς αλλά και την πλήρως ενημερωμένη συναίνεση του ασθενούς. Στον αντίποδα, πρέπει να τονισθεί ότι οι συντηρητικότερες θεραπείες δεν έχουν την αποτελεσματικότητα της ριζικής χειρουργικής επέμβασης. Υπάρχει έτσι μεγαλύτερος κίνδυνος ένας καρκίνος που μπορεί να ιαθεί με ριζική εκτομή, να μην αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά.

Πότε η χειρουργική του καρκίνου του ορθού συνοδεύεται από τη δημιουργία κολοστομίας;

Σε κάποιες περιπτώσεις καρκίνων που βρίσκονται πολύ κοντά στον πρωκτό, οι σφικτήρες δεν μπορούν να διασωθούν διότι τότε θα αφήναμε καρκινικό ιστό μέσα στο σώμα. Τότε εκτελείται η επέμβαση που ονομάζεται Κοιλιοπερινεϊκή Εκτομή (APE) και αφαιρούνται οι σφικτήρες με το δέρμα και το λίπος γύρω από τον πρωκτό. Το υγιές έντερο, τοποθετείται στο τοίχωμα της κοιλιάς όπου δημιουργείται η κολοστομία. Τα κόπρανα σε αυτήν την περίπτωση απορρίπτονται σε ένα σάκο που κολλάει στο δέρμα.

colostomy

Μέχρι τη δεκαετία του 1990, οι κοιλιοπερινεϊκές εκτομές ήταν πολύ συχνές επεμβάσεις λόγω μιας λανθασμένης εκτίμησης των χειρουργών. Η χειρουργική κοινότητα πίστευε ότι ακόμη και καρκίνοι που βρίσκονταν 7-10cm μακριά από τον πρωκτό πρέπει να χειρουργούνται με κοιλιοπερινεϊκή εκτομή ώστε να εξασφαλίζονται καλύτερα ογκολογικά όρια. Τελικά, μόνο όσοι καρκίνοι βρίσκονται στα τελευταία 2-3cm του εντέρου απαιτούν μόνιμη κολοστομία και αυτοί είναι λιγότεροι από 10%. Νεώτερες εγχειρητικές τεχνικές μπορεί να διασώσουν τους σφικτήρες με αρκετά καλή λειτουργικότητα υπό τον όρο να μην υπάρχει κίνδυνος για την ογκολογική επάρκεια της επέμβασης.

Τι είναι η προφυλακτική ειλεοστομία;

Όταν ένας καρκίνος στο ορθό βρίσκεται πολύ κοντά στον πρωκτό αλλά μπορεί να αφαιρεθεί χωρίς να πειραχθούν οι σφικτήρες, τότε το έντερο ενώνεται ξανά πολύ βαθειά μέσα στην πύελο σε μια εξαιρετικά δύσκολη τεχνικά επέμβαση. Η ένωση αυτή του εντέρου ονομάζεται “αναστόμωση” και επιτρέπει τη φυσιολογική κένωση του εντέρου. Το πρόβλημα που προκύπτει σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η δύσκολη επούλωση της αναστόμωσης που μπορεί να ανοίξει και περιεχόμενο του εντέρου να διαφύγει μέσα στην κοιλιά. Τότε υπάρχει λοίμωξη που μπορεί να δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα στον ασθενή αλλά και να καταστρέψει τελικά την αναστόμωση. Στις αναστομώσεις που γίνονται πολύ κοντά στον πρωκτό, το ποσοστό αυτών των διαφυγών μπορεί να φθάσει και το 20%. Για την προστασία αυτής της ένωση του εντέρου, ο χειρουργός μπορεί να επιλέξει να εκτρέψει προσωρινά τα κόπρανα μέσω μιας “προφυλακτικής ειλεοστομίας”. Η στομία αυτή είναι προσωρινή και κλείνει εύκολα με μια μικρή επέμβαση 6-8 εβδομάδες μετά το μεγάλο χειρουργείο.

Πόσο διαρκεί η νοσηλεία για μια επέμβαση χαμηλής πρόσθιας εκτομής;

Η νοσηλεία διαρκεί από 5 έως 10 ημέρες ανάλογα με την εξέλιξη της επέμβασης αλλά και τη γενική υγεία του ασθενούς. Σε περίπτωση που υπάρχει ειλεοστομία, ο ασθενής έχει περισσότερες πιθανότητες να επιστρέψει σπίτι του νωρίτερα.

Υπάρχουν επιπλοκές μετά την επέμβαση;

Κάθε χειρουργική επέμβαση μπορεί να συνοδεύεται από επιπλοκές. Στη συγκεκριμένη επέμβαση αναμένονται μετεγχειρητικές επιπλοκές σε ποσοστό από 10-35% ανάλογα και με τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Σημαντικότερη χειρουργική επιπλοκή είναι η διαφυγή από την αναστόμωση του εντέρου. Η επικίνδυνη αυτή επιπλοκή περιορίζεται σημαντικά όταν έχει γίνει προφυλακτική ειλεοστομία στον ασθενή. Άλλες επιπλοκές μπορεί να αφορούν το αναπνευστικό ή το ουροποιητικό σύστημα.

Επηρεάζεται η σεξουαλική λειτουργία μετά τη χαμηλή πρόσθια εκτομή;

Η σεξουαλική λειτουργία στον άνδρα μπορεί να επηρεασθεί με δύο τρόπους μετά από επεμβάσεις που πραγματοποιούνται βαθειά στην πύελο. Στο πλάι των τοιχωμάτων της πυέλου περνούν νεύρα που είναι απαραίτητα για την στύση.  Τραυματισμός μπορεί να συμβεί σε ικανό ποσοστό ειδικά σε περιπτώσεις μεγάλων καρκίνων. Άλλα νεύρα που έχουν σχέση με την εκσπερμάτωση υπάρχουν ψηλότερα κοντά στην αορτή και τραυματισμός τους μπορεί να προκαλέσει το φαινόμενο της παλίνδρομης εκσπερμάτωσης. Σε κάθε περίπτωση, απαιτείται καλή ενημέρωση του ασθενούς.

Πως εκπαιδεύτηκε ο κος Στάμου στη χειρουργική το ορθού;

Το ενδιαφέρον για τη συγκεκριμένη χειρουργική αναπτύχθηκε νωρίς και ο κος Στάμου αναζήτησε τρόπους να ολοκληρώσει την εκπαίδευσή του στην επέμβαση της Χαμηλής Πρόσθιας Εκτομής. Το 2002 επισκέφθηκε το North Hampshire Hospital στο Basingstoke της Μ. Βρεττανίας. Πρόκειται για το πλέον εξειδικευμένο κέντρο αναφοράς για καρκίνο του ορθού στη Βρεττανία και η έδρα του RJ Heald, του ανθρώπου που σχεδίασε τη σύγχρονη επέμβαση για τον καρκίνο του ορθού. Το 2005, η μετεκπαίδευση στο St Thomas’ στο Λονδίνο στο τμήμα χειρουργικής παχέος εντέρου προσέθεσε την απαραίτητη εμπειρία που απαιτείται. Έκτοτε, συμμετέχει συστηματικά σε ερευνητικά πρωτόκολλα σχετικά με τον καρκίνο παχέος εντέρου και ορθού.